Recente ontwikkelingen 4 – Sabine ten Hoeve

Google Book Search: de volgende stap in de evolutie van het internet als informatiemedium?

Op 7 oktober 2004 presenteert Google tijdens de Frankfurter Buchmesse een nieuwe dienst: Google Print(inmiddels Google Book Search geworden). Het concept, dat achter het aanbieden van deze dienst lag, was dat uitgevers via Google Print de gebruikers van Google kennis konden laten met boeken, die al of niet nieuw waren. Deze kennismaking kan plaatsnemen als de uitgeverij of auteur zijn fysieke boek opstuurt naar Google, waar het bedrijf vervolgens een deel van of alle pagina’s van het boek laat indexeren.

Als er dan via het internet naar een specifiek onderwerp gezocht wordt, zullen er in de lijst van zoekresultaten ook links staan naar pagina’s uit boeken die over het onderwerp gaan. Via Google Book Search kunnen de bezoekers de informatie op de pagina’s wel lezen, maar echter niet kopiëren of printen. Diegenen die meer willen weten, worden verwezen naar de site van de uitgeverij of kunnen het boek online kopen bij een internetboekhandel zoals Bol.com of Amazon.com.

Google’s beweegredenen

Er is sinds een tijd een gevecht gaande tussen Google, Yahoo! en MSN om de macht op het internet met betrekking tot het zoeken via de zoekmachines. In 2005 had Google een marktaandeel van 40 procent van alle zoekvragen op het internet. Yahoo! en MSN namen de tweede en derde plek in met respectievelijk 27 en 19 procent. Echter, ondanks dat Google uit lijkt te lopen op de concurrentie schijnt de strijd nog niet geheel beslist te zijn. Een uitgever bij Amsterdam University Press heeft daar het volgende over te zeggen:‘MSN en Yahoo! kunnen het zoeken nog sterk verbeteren, door ook informatie op de PC toe te voegen en door gebruik te maken van de kennis van persoonlijke voorkeuren van gebruikers.’(Ferwerda, 2005).

Google Book Search is slechts een van de manieren waarmee Google de concurrentie probeert voor te blijven. Google heeft verder nog Google Scholar op de markt gebracht. Dit programma is een zoekmachine voor wetenschappelijke informatie en de treffers worden op relevantie gerangschikt. Bij Google Scholar kan de bezoeker zoeken in wetenschappelijke manuscripten, literatuur, recensies en technische rapporten. Gezien de slogan ‘organizing the world’s information and making it universally accessible and useful’ lijkt het bij Google om meer te gaan dan het simpelweg de concurrentie voor te blijven.

De nadelige gevolgen

Voor de traditionele boekenhandel is de komst van Google Book Search minder positief en hoeft dus ook weinig goeds van de zoekmachine te verwachten. Google Book Search simuleert als het ware het ‘snuffelen’ wat men normaal doet als men in een boekhandel op zoek is naar een boek. Hierdoor kan het zelfs zo zijn dat op den duur de toegevoegde waarde van de traditionele boekhandel afneemt. De vraag is echter of iemand voorkeur geeft aan een papieren product boven een elektronisch equivalent? Volgens Kist(Wat doet een uitgever nog in de eenentwintigste eeuw?, 2005) zal in dat geval kunnen blijken dat papier en elektronica in veel gebruikssituaties complementair zijn. Dit laatste zal er dan ook voor zorgen dat beiden de vergelijkende toets van prijs, kwaliteit, en levertijd moeten doorstaan.

Eind mei 2005 richtte Google een speciale site op die uitsluitend binnen boeken zoekt. De lancering van de nieuwe zoekpagina kwam volgens Boekblad Magazine( juni 2005) vlak nadat er door uitgevers kritiek was geuit op het Google Print for Library Program. Boekblad gaf daarbij de volgende uitleg:

Onder dat programma digitaliseert Google sinds een halfjaar de volledige collectie van een handvol universiteitsbibliotheken en de openbare bibliotheek van New York. Alle boeken worden integraal doorzoekbaar. Juist dat betekent een enorme schending van het copyright, aldus de American Union of University Presses. Mogelijk verbieden enkele uitgeverijen Google hun boeken doorzoekbaar te maken.

(http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=6230, r.2)

Voor velen is een van de belangrijkste redenen om alternatieven voor Google Book Search te vinden de – in hun ogen - onrechtmatige werkwijze van de zoekmachine. Eind 2004 werd er door Google aangekondigd dat het bedrijf grote delen van collectie van de universiteitsbibliotheken van Harvard, Michigan, Stanford, Oxford en de openbare bibliotheek van New York zou gaan digitaliseren. Echter, onder de miljoenen titels bleken er zich ook literaire werken te bevinden waar nog auteursrecht op zat en deze werden dus vooraf gedigitaliseerd zonder de benodigde toestemming.

Onder druk van de uitgevers, kondigde Google in augustus 2005 aan tijdelijk te zullen stoppen met het digitaliseren van boeken. Het draait dan met name om de boeken die auteursrechtelijk beschermd zijn, zodat de rechthebbenden de mogelijkheid krijgen om de opname van hun literaire werken in de database van Google te voorkomen. De Authors Guild startte in september 2005 een rechtszaak waarin een schadevergoeding werd geëist wegens het onrechtmatig gebruik van hun werk. Enkele weken later spande de Association of American Publishers ook een rechtszaak aan. De AAP eiste de vernietiging van alle digitale scans die Google inmiddels in hun database had verzameld en een wettelijk verbod op ongeautoriseerd digitaliseren.

De voordelen van Google Book Search

Volgens Ferwerda(Google: vriend of vijand? Uitgeverijen betrokken bij machtsstrijd op internet, Boekblad Magazine 2, 27 januari 2005) is Google Book Search een gouden greep. Hij stelt dat de dienst bijdraagt aan de missie van het bedrijf en daarmee ook aan de herkenbaarheid en beleving van het merk. Ferwerda formuleert het als zodoende:

Strategisch is het ook slim: als het Google de komende jaren lukt om een groot gedeelte van alle boeken via internet toegankelijk te maken, heeft het bedrijf een exclusief voordeel ten opzichte van andere zoekmachines bemachtigd. Geen andere zoekmachine heeft immers toegang tot de informatie die Google heeft gedigitaliseerd.

(http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=5813)

Een groot voordeel voor de uitgeverij is het feit dat internetgebruikers via Google Book Search op de boeken worden gewezen waarin zij geïnteresseerd zijn. Er zitten echter ook beperkingen op het programma als het om het bladeren door de boeken gaat en het is vanwege de auteursrechten ook niet mogelijk om pagina’s uit te printen of te kopiëren.

De boeken waar geen copyright meer op rusten zullen integraal via het internet beschikbaar worden gesteld, maar van de boeken waar juist nog wel auteursrechten op rusten zullen alleen bepaalde passages met betrekking tot de treffers en de biografische gegevens getoond worden.

Ferwerda(2005) zegt het volgende over het gebruik van het programma: ‘Een link naar een boek leidt naar een plaatje van de betreffende pagina, naar gegevens over het boek, een plaatje van het omslag en links naar bestelpagina’s, onder meer op de sites van Amazon, Barnes & Noble en de website van de uitgever.’

Men kan dus eigenlijk ook zeggen dat Google Book Search dusdanig toch ook goed nieuws brengt voor het boek, omdat het programma er via het internet voor zorgt dat het boek weer een prominente plek krijgt. Dit laatste is iets waar vooral ook de internetboekhandel zeker van kan profiteren, doordat de gebruikers van Google Book Search door verwezen worden naar online bestelpagina’s. In dat opzicht is Google Book Search een zeer geschikt middel met betrekking tot marketingstrategieën via het internet voor de uitgevers en boekhandelaren. Ten eerste kunnen uitgevers via Google Book Search bijvoorbeeld de zichtbaarheid en/of bekendheid van de boeken verhogen. Ten tweede kunnen ze met de zoekmachine een nieuw marktsegment aanspreken en bereiken . Het is verder nog een vrij eenvoudige en goedkope manier om de nieuwe of oudere literaire werken onder de aandacht van een breed publiek te brengen.

Het enige wat ze hoeven te doen om gebruik te maken van de Google Book Search, is om het boek op te sturen naar Google. De enige kosten die de uitgevers daarbij zullen maken zijn de verzendkosten van de boeken en Google zelf draait voor de resterende kosten op.

De toekomst

Het digitaliseren van boeken is zeer zeker geen goedkope klus voor Google. Het bedrijf wil daarom ook onder andere inkomsten genereren door middel van advertenties op de boekpagina’s te plaatsen en deze inkomsten zullen uiteraard met de uitgeverij gedeeld worden. Boekblad(2004) geeft daarbij een voorbeeld: ‘Als een uitgever bijvoorbeeld een boek over digitale cameratechnieken op Google Print laat zetten, dan zal Google daar advertenties over digitale camera’s voor werven.’

Google Book Search en Google Scholar zijn beiden nog in een te pril stadium om ze goed te kunnen beoordelen. Deze twee diensten zullen ook pas op hun echte waarde kunnen worden geschat als er meer boeken en wetenschappelijke literatuur beschikbaar gemaakt wordt.

Als het Google echter lukt om zijn missie te volbrengen, wordt de volgende stap gezet in de evolutie van het internet als informatiemedium. Het resultaat van deze stap zal zijn dat niet alleen een enorme hoeveelheid kennis zich een plaats verwerft op het internet, maar ook dat deze kennis zelfs beter bereikbaar en toegankelijk gaat worden dan het ooit geweest is.

Literatuurlijst

Boekblad online. Google maakt aparte boekensite. Boekblad Magazine 12, 16 juni 2005. Geraadpleegd op: 08 december 2006 , van: http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=6230

Ferwerda, E. Google: vriend of vijand? Uitgeverijen betrokken bij machtsstrijd op internet. Boekblad Magazine 2, 27 januari 2005. Geraadpleegd op: 08 december 2006, van: http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=5813

Google. Corporate information: Quick Profile. Geraadpleegd op: 08 december, van: http://www.google.com/intl/en/corporate/facts.html

Jansen, H. (2 januari 2006). NUV organiseert voorlichtingsbijeenkomst over Google. Geraadpleegd op: 08 december 2006 , van: http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=7000

Kist, J. Wat doet een uitgever nog in de eenentwintigste eeuw? Boekblad Magazine 8, 20 april 2005. Geraadpleegd op: 08 december 2006 , van: http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=6038

LTvH. Google komt met zoekmachine voor boeken. Boekblad Magazine 21, 21 oktober 2004. Geraadpleegd op: 08 december 2006, van: http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=5271

LTvH.(16 december 2004). Google gaat nu ook in zee met bibliotheken. Geraadpleegd op: 08 december 2006, van: http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=5398

LTvH. (18 augustus 2005). Google stopt tijdelijk met het digitaliseren van boeken. Geraadpleegd op: 08 december 2006 , van: http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=6397

LTvH. (19 oktober 2005). Uitgeverijen moeten copyright beschermen. Geraadpleegd op: 08 december 2006 , van: http://rps.hva.nl:2506/dossier/artikel.php?id=6685